Alle religie is ideologie

Geloof aan een opperwezen is een menselijke behoefte, die wellicht voldoet aan een emotionele noodzaak, maar die voor de beschrijving van de ervaring overbodig is. Alternatieve beschrijvingen voldoen zonder dat de aanwezigheid van een opperwezen nodig is (Ockham’s razor). Het al of niet opnemen van een opperwezen in de beschrijving van de menselijke ervaring zegt niets over een daadwerkelijk bestaan van zo’n wezen in de werkelijkheid an sich. Ik kan een God toevoegen aan de verklaring of weglaten, zonder dat dit iets toevoegt of afdoet aan de verklaring. Hetzelfde geldt voor elfjes en kabouters, zoals Petra Boers in een vermakelijk artikel betoogt.

De aard van de werkelijkheid an sich is per definitie onkenbaar. Toch lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat in de werkelijkheid een opperwezen aanwezig is. Dat is, tenzij we in complottheorieën vervallen en vrezen voor een Cartesiaanse duivel. Het geloof in een onkenbaar, onzichtbaar, onmeetbaar en verder ook onmerkbaar hoger wezen is onzinnig, maar ook tamelijk onschuldig.

Het wordt anders als we het Opperwezen gaan gebruiken om ons eigen gelijk te bewijzen. Als het gaat om het stellen van normen, over het morele oordeel zelf, dan is het geloof in een Opperwezen minder onschadelijk. Het is niet het geloof  dat gevaarlijk is. Het zijn de hogepriesters die een bedreiging voor hun medemens vormen. Het zijn de hogepriesters die hun eigen persoonlijke of groepsnormen absoluut maken door te stellen dat ze van het Opperwezen (Allah, God, Brahma) komen. Ze beroepen zich daarbij op het bestaan van een Opperwezen, dat zich specifiek richt op de mensheid en deze in diverse, cultureel, historisch en geografisch bepaalde (en deels conflicterende) teksten vertelt wat haar rechten en plichten zijn.

Maar een goddelijke herkomst is overduidelijk een verzinsel. Het is zo overduidelijk een voldoen aan een menselijke behoefte voor het rechtvaardigen van een sociale orde, dat de waarschijnlijkheid groot is dat het concept Opperwezen alleen al om daaraan te voldoen verzonnen is.

Mijn zoontje vroeg me wie er gelijk had, Jezus of Mohammed?  Ik antwoordde hem dat er meer dan 100 verschillende geloven zijn die allemaal zeggen dat de anderen ongelijk hebben. Hij moest even nadenken en zei toen: “ik denk dan dat ze allemaal ongelijk hebben”.

Religie gebaseerd op heilige boeken is een normatieve leer, gelijk aan communisme of liberalisme, gericht op de inrichting en rechtvaardiging van een sociale orde. Een leer echter die een machtswoord in de plaats  stelt van argumenten. Het claimen van de Goddelijke herkomst van een oordeel is vals spelen.